5.08.1 Attributiefout

De attributiefout is een psychologisch mechanisme dat ertoe dient om positief door het leven te kunnen gaan. Het mechanisme zorgt er voor dat men succes aan zichzelf toeschrijft en falen aan 'toeval'.

In het kader van (wetenschaps)beleid: Zo denken we achteraf namelijk dat we iets vooraf bedacht hebben! Deze positieve illusie doet zich ook op metaniveau voor als het gaat over de productie van kennis. Als er sprake is van succes zien beleidsmakers zich graag als de vaders van dat succes. Terugkijkend zien ze een logische sequentie van juiste keuzes en men geeft zich tevreden een klopje op de schouder. Wat men niet ziet is dat die achteraf juiste keuzes vooraf gezien een reeks volstrekt onoverzichtelijke keuzes waren. Ter relativering en onderbouwing: een mens kan nauwelijks een 2x2-tabel begrijpen. Beleid gaat doorgaans over een reeks van dit soort keuzes op een rij, die zich zelden beperken tot 2x2-varianten. De toch niet al te vrolijke woorden van Schopenhauer “Het leven kan alleen achterwaarts worden begrepen, maar moet voorwaarts worden geleefd” zijn dus eigenlijk nog een positieve illusie! Wat ‘fout’ is, kan dus pas achteraf worden vastgesteld en overigens blijkt veel later vaak dat het toch ook weer niet zo heel fout was. Interessant is dat iemand als Einstein vandaag de dag niet zou worden aangenomen op een AIO-positie! Veel innovaties zijn herontdekkingen! Deze verklaring sluit ook aan bij recente bevindingen in de psychiatrie dat het verschil tussen realiteit en waan vooral zit in het opheffen of voorkomen van interferentie, in het beheersen van op zich gangbare impulsen.