x. Omgeving

Omgeving: invloed van contingentiefactoren, onzekere situatie

 

De omgeving van een open systeem is dynamisch en wisselvallig (contingent) . Tussen omgeving en systeem bestaat continue uitwisseling van energie en informatie. De omgeving is wisselvallig, turbulent en onvoorspelbaar. 

Vanuit het perspectief van open systemen is er aandacht voor onverwachte risico’s en het belang van veiligheidsmanagement. Taleb noemt dit zwarte zwanen. Vanuit deze benadering is het van belang om alert te zijn op zwakke signalen, die de voorbode kunnen zijn van ingrijpende veranderingen. Op risico’s kan worden geanticipeerd door gebruik te maken van buffers (geld, tijd) en door rampenscenario’s te ontwikkelen

Een open systeem zoekt voortdurend een dynamisch evenwicht tussen chaos en rigiditeit (Siegel).

 

Contingentiefactoren zijn gevarieerde, wisselvallige condities vanuit de omgeving. Deze factoren zijn onzeker en onvoorspelbaar. De Leeuw onderscheidt verschillende vormen van onzekerheid: zekerheid, risico, onzekerheid, ambiguïteit en chaos. 

 

     Zekerheid

     Risico

     Onzekerheid

     Ambiguïteit

     Chaos

 

a)        Zekerheid. Mensen hebben een basisbehoefte aan veiligheid en zekerheden. 

b)        Risico. Bij het nemen van een risico kan men vooraf in redelijke mate een inschatting maken van de voor- en nadelen van een beslissing

c)        Onzekerheid. De maatschappelijke realiteit kenmerkt zich door tal van onzekerheden. Deze zijn onvoorspelbaar. Onzekerheid maakt het desondanks mogelijk om structuur aan te brengen, dit in tegenstelling tot chaos. Onzekerheid kan worden tegengegaan door betekenis en zin te verlenen aan de eigen activiteiten en de situatie op een bevredigende manier te interpreteren (De Leeuw, 2002: 194). Het model van metacompetenties kan hulp bieden om complexe problemen te structureren en voorzorgsmaatregelen te nemen. Dit vereist risico management (Hudson). 

d)        Ambiguïteit is een situatie van meerduidigheid. Deze situatie is weerbarstig en ontstaat door tegenstrijdige intenties, meerduidige relaties tussen maatregelen en effecten of door onhelderheid over het systeem, waarvan de grens voortdurend verschuift. Er is sprake van een turbulent veld. Ambiguïteit (strijdige intenties en belangen) kan volgens De Leeuw worden opgevangen door te leren, door metabesturing en via intrinsieke besturing.

e)        Chaos bestaat uit ongestructureerde onzekerheid (De Leeuw, 2002: 193). Het systeem slaag op hol. De situatie loopt uit de hand. 

 

Transformationeel leiderschap betekent leren om op een speelse wijze om te gaan met een onzekere toekomst, een onzekere situatie en complexe problemen. 

 

Een open systeem staat het individu in interactie staat met de buitenwereld. De gezinstherapeut Minuchin maakt onderscheid in verschillende typen grenzen: gesloten,  open of selectief open. Bij gesloten grenzen schermt het individu zich af van de buitenwereld. In geval van een te open grenzen dreigt het individu (systeem) de speelbal te worden van wisselvallige (contingente) externe factoren. Besturing vindt in dat geval van buitenaf plaats. Bij selectief open grenzen zorgt de actor voor grenscontrole.

In schema:

 

Gesloten grenzen:   ---------------------------------

 

Open grenzen:         …………………………..

 

Selectief open grenzen:  - - - - - - - - - - - -

 

De creatieve professional is in staat om grenzen te bewaken. Dit betekent de keuze voor selectief open grenzen. Input (zoals informatie) uit de buitenwereld wordt gefilterd en op basis van perceptie geïnterpreteerd. De actor bepaalt wat relevant is.