2.1.4.5 Omgeving

5. Omgeving: invloed van contingentiefactoren, onzekere situatie

 

De omgeving van een open systeem is dynamisch en wisselvallig (contingent) . Tussen omgeving en systeem bestaat continue uitwisseling van energie en informatie. De omgeving is wisselvallig, turbulent en onvoorspelbaar. 

Vanuit het perspectief van open systemen besteedt een actor aandacht voor onverwachte risico’s en aan veiligheidsmanagement. Taleb noemt dit zwarte zwanen. Een actor is alert op zwakke signalen, die de voorbode kunnen zijn van ingrijpende veranderingen. 

Op (veiligheids)risico’s kan worden geanticipeerd door gebruik te maken van buffers (geld, tijd) en door vooraf rampenscenario’s te ontwikkelen

Een open complex adaptief systeem zoekt voortdurend de weg tussen chaos en rigiditeit en zoekt een dynamisch evenwicht (Siegel).

 

Contingentiefactoren zijn gevarieerde, wisselvallige condities vanuit de omgeving. Deze factoren zijn onzeker en onvoorspelbaar. De Leeuw onderscheidt verschillende vormen van onzekerheid: zekerheid, risico, onzekerheid, ambiguïteit en chaos. 

 

     Zekerheid

     Risico

     Onzekerheid

     Ambiguïteit

     Chaos

 

a)        Zekerheid. Mensen hebben een basisbehoefte aan veiligheid en zekerheden. 

b)        Risico. Bij het nemen van een risico kan men vooraf in redelijke mate een inschatting maken van de voor- en nadelen van een beslissing

c)        Onzekerheid. De maatschappelijke realiteit kenmerkt zich door tal van onzekerheden. Deze zijn onvoorspelbaar. Onzekerheid maakt het desondanks mogelijk om structuur aan te brengen, dit in tegenstelling tot chaos. Onzekerheid kan worden tegengegaan door betekenis en zin te verlenen aan de eigen activiteiten en de situatie op een bevredigende manier te interpreteren (De Leeuw, 2002: 194). Het model van metacompetenties kan hulp bieden om complexe problemen te structureren en voorzorgsmaatregelen te nemen. Dit vereist risico management (Hudson). 

d)        Ambiguïteit is een situatie van meerduidigheid. Deze situatie is weerbarstig en ontstaat door tegenstrijdige intenties, meerduidige relaties tussen maatregelen en effecten of door onhelderheid over het systeem, waarvan de grens voortdurend verschuift. Er is sprake van een turbulent veld. Ambiguïteit (strijdige intenties en belangen) kan volgens De Leeuw worden opgevangen door te leren, door metabesturing en via intrinsieke besturing.

e)        Chaos bestaat uit ongestructureerde onzekerheid (De Leeuw, 2002: 193). Het systeem slaag op hol. De situatie loopt uit de hand. 

 

Transformationeel leiderschap betekent leren om op een speelse wijze om te gaan met een onzekere toekomst, een onzekere situatie en complexe problemen.